Obsidian.

Obsidian.

Hôm qua mình đến một bảo tàng trưng bày nghệ thuật ở Hobart, thủ phủ của Tasmania một tiểu bang của Úc. Bảo tàng tên là MONA (museum of new and old art), nổi tiếng với nhiều bộ sưu tập rất lạ, thách thức nhiều quan niệm truyền thống về nghệ thuật và khai thác nhiều chủ đề mà các bảo tàng khác thường ngại như sinh tử, tình dục, tôn giáo, tâm linh, bản chất của sự sống.

Trong bảo tàng có một căn phòng tên Hrafntinna là tác phẩm nghệ thuật sắp đặt của Jónsi, ca sĩ chính của ban nhạc Iceland Sigur Rós. Căn phòng gần như chìm trong bóng tối hoàn toàn, ở giữa không gian là một đèn treo rất mờ chỉ đủ tạo ra ánh sáng nhạt. Xung quanh là gần 200 loa được bố trí theo hình tròn, phát ra âm thanh ba chiều bao quanh người nghe. Hrafntinna trong tiếng Iceland có nghĩa là Obsidian, là đá núi lửa màu đen hình thành khi dung nham nguội rất nhanh. Jónsi sáng tác Hrafntinna sau khi bị kẹt lại ở Mỹ không thể trở về Iceland trong đợt dịch Covid để chứng kiến núi lửa Fagradalsfjall ngủ yên đã 800 năm thì vào tháng 3/2021 thức dậy sau nhiều tuần rung chấn và phun trào dung nham trong suốt 6 tháng.

Căn phòng tối đen, bên trong là tiếng rung rất trầm như lòng đất đang chuyển động, tiếng đá va vào nhau, tiếng dung nham sôi, những đoạn hợp xướng lấy cảm hứng từ nhạc thánh ca Iceland và giọng hát của Jónsi vang lên rồi biến mất hòa quyện với không gian được tẩm hương tạo nên mùi khói, gỗ và nhựa cây. Đây chính xác là ý đồ của Jónsi khi muốn người nghe không có gì để nhìn, xem mà vẫn cảm nhận được linh hồn của núi lửa và kích hoạt các ký ức và cảnh quan nội tâm mạnh mẽ.

Trước khi bước vào căn phòng này là một không gian trưng bày các bức tượng và quan tài từ thời Ai Cập cổ đại cách đây hơn 3000 năm. Mình không biết khi Jónsi tạo ra căn phòng Hrafntinna anh có ngầm liên tưởng nó đến những căn hầm được chôn sâu dưới lòng đất bên dưới những ngôi đền, nơi bóng tối là một thử thách để người tu tập phải đối diện với tất cả những nỗi sợ sâu thẳm nhất trong mình hay không nhưng ngồi xuống vài phút thì gần như ngay lập tức mình được gợi lại những ký ức về những căn hầm như vậy.

Kỳ lạ là khi mắt không cần phải cố để hướng ánh nhìn ra bên ngoài, khi cả cơ thể được bao bọc xoa dịu bởi âm thanh trầm rung như nhịp tim của Trái Đất thì tất cả mọi sự lo lắng thường nhật, những mong muốn kiểm soát mọi thứ bỗng trở nên quá nhỏ bé so với sự rộng lớn vĩ đại của linh hồn. Gần đây mọi người hay gửi mình các bài viết về starseed, ‘Trái Đất là một nhà tù’, v.v. mình chưa có thời gian ngồi xuống sắp xếp xem sẽ bắt đầu gỡ dần những khái niệm đấy như thế nào nhưng những niềm tin như thế nguy hiểm ở chỗ nó khiến chúng ta quên đi nguồn gốc của mình. Nó gạt bỏ tất cả những khả năng, tài năng, món quà của linh hồn; những thăng trầm mà phải khó khăn lắm chúng ta mới vượt qua để tới được đây. Nỗi nhớ khắc khoải về một nơi nào đó ngoài Trái Đất mà ta nghĩ đó là ‘nhà’ thực ra là tiếng vọng từ một quá khứ xa xôi mà ở đó linh hồn biết mình là một với vạn vật, với Trái Đất và vũ trụ.

Mình ngồi đó mà nước mắt cứ chảy khi nghĩ về việc tại sao chúng ta luôn nghĩ rằng mình chỉ có một mình, không có sự giúp đỡ nào cả, phải tự xoay sở control mọi thứ. Có lẽ trong suốt chiều dài lịch sử chưa bao giờ con người lại cảm thấy cô đơn như bây giờ. Nếu ngày xưa người tu tập phải bước vào một căn hầm tối để vượt qua thử thách thì đến thời điểm này thử thách lại là bóng tối trong nội tâm, buộc chúng ta phải quay vào bên trong để tìm đường về ‘nhà’.

Bóng tối có khả năng kích hoạt những nỗi sợ sâu thẳm nhưng đồng thời cũng có khả năng xoa dịu chữa lành. Có lẽ rồi sẽ đến một ngày chúng ta nhận ra rằng điều mình luôn đi tìm chưa từng ở đâu khác. ‘Nhà’ không nằm ở một vì sao xa xôi hay một thế giới khác. Trái Đất chính là Nhà. Linh hồn chính là Nhà. Khi chúng ta đủ can đảm ngồi yên trong bóng tối của chính mình thì chính ở nơi tưởng như tối nhất ấy, ta mới nhớ ra rằng mình chưa từng bị bỏ lại, chưa từng tách rời khỏi sự sống và cũng chưa bao giờ thực sự cô đơn.

P.