‘Tội ác chống lại ý thức của nhân loại’ - A crime against human consciousness.

‘Tội ác chống lại ý thức của nhân loại’ - A crime against human consciousness.

Sáng mình đọc hết một bài của bác Lê Nguyên Phương có phần hơi ‘đanh đá’ (sorry bác!) về việc có nhiều người đọc đi ngang qua bài viết dài và thả đúng một comment ‘Bài dài thế’. Bác bảo ‘Cái gì cũng biết chỉ có không biết điều’ làm mình phì cười.

Đang nhân tiện nói về chủ đề thói quen tiêu thụ nội dung ngắn làm giảm khả năng tập trung và suy nghĩ sâu, có một chuyện mới xảy ra gần đây mà có lẽ tại thời điểm này chúng ta chưa định hình được mức độ ảnh hưởng thực tế của nó.

-

Hè năm ngoái có một vụ kiện về bản quyền chống lại Anthropic (Claude AI) về dự án ngầm có tên là ‘Project Panama’ với mục tiêu là ‘scan và tiêu hủy hết tất cả sách giấy trên thế giới’. Anthropic phải bồi thường $1.5 triệu đô sau vụ kiện, và lý do mà các công ty AI này đưa ra là dùng sách giấy, sách được viết bởi các tác giả (người) thật đặc biệt trước năm 2022 khi ngôn ngữ AI chưa tràn lan như bây giờ cung cấp một bộ ngôn ngữ đồ sộ, tư duy mạch lạc và có chiều sâu, khác với ‘ngôn ngữ cẩu thả trên Internet’. Vào tháng 7 năm nay, một công ty tên là 404 Media đã điều tra và tiết lộ thông tin về việc các công ty AI thu mua hàng triệu cuốn sách trong đó có những cuốn sách cổ, sách quý, sách không còn tái bản nữa về mọi chủ để, sau đó scan để huấn luyện AI models rồi cắt bìa sách, tiêu hủy hết tất cả những cuốn này.

Những ai yêu sách khi nhìn video từng cuốn sách bị máy cắt sạch gáy sau đó đem đi vứt chắc cảm thấy đau lòng lắm. Làn sóng đấu tranh gọi đây là ‘tội ác chống lại ý thức nhân loại’ (a crime against human consciousness), là ‘sự man rợ thời hiện đại’, và ví nó chẳng khác gì với vụ cháy thư viện Alexandria ở Ai Cập khiến một lượng lớn tri thức của thế giới cổ đại bị mất đi.

Tại sao có rất nhiều cách khác để vẫn có thể huấn luyện các mô hình AI mà không cần phải hủy hoại công trình tri thức của nhân loại mà các công ty AI này không làm? Có mục đích, động cơ gì khác đằng sau nó? Tại sao chính quản lý của Anthropic lại nói rằng: ‘Chúng tôi dùng mật mã (code name) cho dự án Project Panama vì không muốn chuyện này bị lộ ra ngoài’? Tại sao lại thu mua cả những sách cổ, sách quý hiếm, sách mà khi mất đi những bản in cuối cùng trên thế giới thì sẽ không bao giờ có thể tái bản được nữa? Tại sao các công ty này sẵn sàng bồi thường hàng triệu đô cho vụ kiện nhưng vẫn ngấm ngầm tiếp tục các hoạt động đi ngược lại sự phát triển của ý thức nhân loại? Chắc chắn không đơn thuần là để ‘cải tiến ngôn ngữ AI để phục vụ người dùng’, nếu chúng ta nghĩ thế thì lại ngây thơ quá mất rồi.

Nếu nói rằng để con người không tìm thấy được đường về, để con người không thể thức tỉnh tâm linh thì chắc chắn sẽ bị quy kết là thuyết âm mưu. Bởi vì nó quá dark và đến cả bóng tối trong chúng ta mà chúng ta còn đang không muốn nhìn thì làm sao chúng ta sẵn sàng để nhìn thấy những gì tối nhất đang diễn ra ở ngoài kia.

Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu tất cả sách giấy, sách nguyên bản bị tiêu hủy, nội dung của chúng bị số hóa để huấn luyện các mô hình AI và quyền lưu trữ, truy cập và phân phối tri thức nằm chủ yếu trong tay các công ty AI?

Có thể tạm thời liệt kê ra 3 thứ:

[1] Sách không chỉ là một sản phẩm bằng giấy vô tri vô hồn. Sách là tài nguyên văn hóa trí tuệ, là thứ lưu giữ ký ức, lịch sử của nhân loại, là sản phẩm do con người tạo ra để đóng góp vào việc nâng cao ý thức chung đưa xã hội tiến lên.

Bây giờ khi ký ức của nhân loại được số hóa, thuộc sở hữu của một vài cá nhân thì ai sẽ nắm quyền định hình tương lai của nhân loại? Ai sẽ có thể thay đổi, viết lại lịch sử khi chúng ta không còn nguồn nào để đối chiếu và rà soát tính đúng sai? Ai sẽ quyết định điều gì là ‘sự thật’ khi chính ‘Sự Thật’ tới khi đó cũng có thể bị sửa đổi để thao túng?

[2] Chúng ta sẽ không còn được tiếp xúc với các tư tưởng gốc, nguyên bản từ các tác giả nữa. Thay vào đó, chúng ta sẽ tiếp nhận diễn giải của nó. Nó giống việc tự mình đọc và nghiền ngẫm một cuốn sách với việc nghe người khác tóm tắt và thuật lại về cuốn sách đó. Chúng ta không còn trực tiếp tương tác với năng lượng, tinh thần, tư tưởng và phần hồn của tác giả được biểu đạt qua ngôn từ mà chính thứ đó mới là chất liệu để kích thích khả năng tư duy độc lập, kỹ năng phản biện, nuôi dưỡng và dìu dắt tâm hồn.

[3] Khi tất cả những công trình sáng tạo mà các tác giả đã dày công nghiên cứu chỉ còn là những phiên bản bị pha loãng, rút gọn, ngôn ngữ bị giản lược cho dễ tiêu thụ (‘dumb down’) thì nó không những ảnh hưởng tới khả năng tập trung, đọc hiểu sâu, khả năng tư duy và kỹ năng phản biện của người đọc mà đáng sợ hơn là phần linh hồn sẽ không còn được chạm tới.

Từ xưa tới nay con người được đánh thức thông qua quá trình kích hoạt và nhớ lại nhờ sự truyền lại từ những người Masters đi trước. Bằng việc nhớ những ngôn ngữ và biểu tượng mà linh hồn đã quen thuộc, chúng ta kích hoạt các ký ức và mô thức (archetype) cổ xưa được lưu trữ trong ý thức tập thể (collective consciousness). Khi mất đi bộ ngôn ngữ mà linh hồn đã quen, thay vào đó là ngôn ngữ bị bóp méo, giản lược, thay thế và vô hồn, chúng ta sẽ không thể nhớ được bản chất linh hồn, chạm vào nó và biết phải làm gì để về nhà được nữa. Đây mới là thứ chúng ta cần thực sự nghiêm túc nghĩ đến.

Những thứ này nói bây giờ sẽ rất xa vời vì cảm giác nó thuộc về một tương lai trong một câu chuyện viễn tưởng nào đó. Lần nào mình viết bài về AI cũng bị hiểu nhầm rằng mình anti-AI. Mình không phản đối việc sử dụng AI để tiết kiệm thời gian, công sức cho những tác vụ có thể cắt giảm. Nhưng nhìn xa hơn những gì đang âm thầm diễn ra, có lẽ vấn đề không chỉ còn là nên hay không nên dùng AI để sáng tạo nội dung hay để làm ABC XYZ. Mà cao hơn thì đây là cuộc đấu tranh về ý thức và tâm linh. It’s a spiritual warfare. Nhận thức, ý thức của con người cần phải được đặt lên làm ưu tiên và bảo tồn bằng mọi giá. Hãy tưởng tượng 100 năm nữa con cháu chúng ta hỏi: ‘Sách giấy là gì hả ông/bà?’ - chúng ta sẽ nghĩ sao về điều này?